©Richard Avedon

Nedir bir fotoğrafa uzun süre bakmamızı sağlayan? Bir çok fotoğrafçının asıl ulaşmaya çalıştığı o esrarengiz nokta budur. Fotoğrafa bakma süresini uzatmak. Bunu çözmeyi başarmış iseniz zaten isminiz tarihte yerini alır ancak bunu çözmeyi kısa yoldan arıyorsanız en temel içgüdüleri kullanabilirsiniz, çok basit; çıplak bir kadın.

Bir vesikalık fotoğraf çektirirken duyulan o büyük sıkıntı nereden gelir ? Bu sıkıntı ve kasılmalar fotoğrafta iyi çıkmaya çalışmaktan ileri gelir. Veya fotoğraf makinasının insanın üzerine taktığı maskeleri indirebilme gücüne bağlıdır, yani fotoğraf makinasının bulunduğu o ortamda çıplak gibi hissedersiniz, fakat fotoğraf çektirmeniz de gerekiyordur.Yapacak çok bir şey yoktur. Fotoğraf kaçınılmazsa zevk almaya bakacağız ve en iyi pozumuzu vermeye çalışacağız, haliyle.

Poz vermenin o garip sıkıntısı fotoğrafta da belli olduğu anda, fotoğrafa bakılma süresi iniyor. Çünkü o garip sıkıntı (ki o sıkıntı çıplak kalmış birinin yüzündeki ifadeyle hemen hemen aynıdır) bir şekilde fotoğrafa bakan izleyiciye de geçiyor. “İyi fotoğraf” demek için sanırım o sıkıntının fotoğrafta gözükmemesi gerekiyor. İyi fotoğrafı oluşturanda haliyle iyi fotoğrafçı oluyor. Teknik anlamda mükemmel olmak bu garip durumu yok etmeye yardımcı olmuyor, o yüzden iyi fotoğrafçı olmak pahalı ekipmanlarla olmuyor (çok şükür).

Yüzyıl sonrasına kalabilecek fotoğrafta ki o sözle anlatılamaz parçacık (individuum ineffable) nedir? Nedir Avedon’un fotoğraflarına dönüp dönüp bakmamızı sağlayan şey. Fotoğrafçının başarısı olduğu kesin, ancak bunu nasıl sağlamıştır? Bunu çözmek o kadar basit olsaydı ve Avedon’un fotoğraflarını çözümlediğini söyleyen bir akademisyenin ondan daha iyilerini yapmış olması gerekmez miydi? Galiba Barthes bunu çok iyi söylemiş zamanında ; “Fotoğraf ; görmemize izin verdiğini söyleyemez.”  Zaten fotoğraf eleştirmenlerinin yada fotoğraf üzerine düşünenlerin sayılarının azlığı da buradan geliyor (herhalde). Anlatılamaz bir görüntüyü anlatmak yada üzerine konuşmak. Sobada eli yanmamış birine bunun acısını nasıl anlatabilirsiniz ?

Fotoğrafa bakma süresini artırmak yada iyi fotoğrafçı olmak üzerine dersler verilebilir, bunlar günler sürebilir. Bunlarla ilgili olarak birkaç yıl önce izlediğim Ingmar Bergman’ın o muhteşem Yedinci Mühür filmindeki sadece bir cümle beni delirtiyor ve hiçbir zaman aklımdan çıkmak bilmiyor ;

“Kurukafa çıplak bir kadından daha enteresandır.”

Ve herhalde Avedon son zamanlarında bunu buldu (iyi ki de buldu).